Τα σκιαγραφικά μέσα χρησιμοποιούνται σε εξετάσεις όπως η αξονική και η μαγνητική τομογραφία για να κάνουν ορισμένους ιστούς, αγγεία ή όργανα πιο ευδιάκριτα στις εικόνες.
Οι περισσότεροι άνθρωποι λαμβάνουν σκιαγραφικό χωρίς κανένα πρόβλημα. Σε ένα μικρό ποσοστό όμως μπορεί να εμφανιστεί αντίδραση, από ήπια συμπτώματα μέχρι, πολύ σπανιότερα, σοβαρή αντίδραση υπερευαισθησίας.
Αν κάποιος έχει παρουσιάσει αντίδραση σε σκιαγραφικό στο παρελθόν, έχει σημασία να γνωρίζουμε τι ακριβώς συνέβη, ποιο σκιαγραφικό χρησιμοποιήθηκε και πόσο γρήγορα εμφανίστηκαν τα συμπτώματα.
Δεν είναι κάθε αντίδραση στο σκιαγραφικό πραγματική αλλεργία
Ο όρος «αλλεργία στο σκιαγραφικό» χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινή γλώσσα, αλλά δεν είναι όλες οι αντιδράσεις πραγματικές αλλεργίες με τον κλασικό ανοσολογικό μηχανισμό.
Ορισμένες αντιδράσεις είναι αλλεργικού τύπου και μοιάζουν κλινικά με άλλες αλλεργικές αντιδράσεις, ενώ άλλες σχετίζονται με διαφορετικές φυσιολογικές επιδράσεις του σκιαγραφικού.
Για αυτό έχει σημασία να καταγράφονται με ακρίβεια τα συμπτώματα και όχι απλώς να αναγράφεται γενικά στο ιστορικό «αλλεργία στο σκιαγραφικό».
Πότε μπορεί να εμφανιστεί μια αντίδραση
Οι αντιδράσεις διακρίνονται συνήθως σε άμεσες και καθυστερημένες.
Οι άμεσες αντιδράσεις εμφανίζονται μέσα στα πρώτα λεπτά έως περίπου μία ώρα μετά τη χορήγηση. Μπορεί να περιλαμβάνουν κνησμό, κνίδωση, πρήξιμο, μπούκωμα, ενόχληση στον λαιμό, βήχα ή συριγμό.
Οι σοβαρότερες αντιδράσεις μπορεί να προκαλέσουν δυσκολία στην αναπνοή, σημαντικό πρήξιμο στο πρόσωπο ή στον λαιμό, μεγάλη πτώση της αρτηριακής πίεσης ή απώλεια αισθήσεων.
Οι καθυστερημένες αντιδράσεις εμφανίζονται αρκετές ώρες ή ακόμη και ημέρες μετά την εξέταση και συχνότερα εκδηλώνονται με δερματικό εξάνθημα, φαγούρα ή πρήξιμο.
Όλα τα σκιαγραφικά είναι ίδια;
Όχι. Χρησιμοποιούνται διαφορετικές κατηγορίες σκιαγραφικών ανάλογα με την εξέταση. Για παράδειγμα, στις αξονικές τομογραφίες χρησιμοποιούνται συνήθως ιωδιούχα σκιαγραφικά, ενώ στις μαγνητικές τομογραφίες χρησιμοποιούνται άλλα σκιαγραφικά, συνήθως με βάση το γαδολίνιο.
Μια προηγούμενη αντίδραση σε ένα συγκεκριμένο σκιαγραφικό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής θα αντιδράσει απαραίτητα σε κάθε άλλο είδος ή σε κάθε άλλη κατηγορία σκιαγραφικού.
Τι ισχύει με το ιώδιο και τα θαλασσινά;
Η αλλεργία σε ψάρια ή οστρακοειδή δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι «αλλεργικός στο ιώδιο» και δεν αποτελεί από μόνη της ειδικό λόγο για να αποφεύγεται ένα ιωδιούχο σκιαγραφικό.
Τα αλλεργιογόνα των θαλασσινών είναι συγκεκριμένες πρωτεΐνες των τροφών και όχι το ιώδιο. Αντίστοιχα, μια προηγούμενη αντίδραση σε σκιαγραφικό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να αποφεύγει τρόφιμα που περιέχουν ιώδιο.
Υπάρχει εξέταση που να προβλέπει αν θα εμφανιστεί αντίδραση;
Δεν υπάρχει ένα γενικό τεστ που να μπορεί να γίνει προληπτικά σε όλους και να προβλέψει με βεβαιότητα αν κάποιος θα παρουσιάσει αντίδραση κατά την πρώτη χορήγηση ενός σκιαγραφικού.
Η κατάσταση είναι διαφορετική όταν έχει ήδη υπάρξει προηγούμενη αντίδραση. Ιδιαίτερα μετά από μέτρια ή σοβαρή αντίδραση, μπορεί να χρειάζεται αλλεργιολογική αξιολόγηση ώστε να εκτιμηθεί ο μηχανισμός της αντίδρασης και, όταν ενδείκνυται, να διερευνηθούν εναλλακτικά σκιαγραφικά.
Τι πρέπει να κάνετε αν είχατε αντίδραση στο παρελθόν
Το σημαντικότερο είναι να ενημερώσετε πριν από οποιαδήποτε νέα εξέταση τόσο τον γιατρό όσο και το ακτινολογικό τμήμα.
Αν είναι γνωστό, βοηθά ιδιαίτερα να υπάρχει καταγεγραμμένο το ακριβές όνομα του σκιαγραφικού που χρησιμοποιήθηκε, ποια συμπτώματα εμφανίστηκαν, πόση ώρα μετά τη χορήγηση ξεκίνησαν και τι θεραπεία χρειάστηκε.
Ανάλογα με τη βαρύτητα της προηγούμενης αντίδρασης και την εξέταση που χρειάζεται να γίνει, μπορεί να επιλεγεί διαφορετικό σκιαγραφικό, διαφορετική απεικονιστική εξέταση ή να προηγηθεί αλλεργιολογική αξιολόγηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί προθεραπεία με συγκεκριμένα φάρμακα. Η προθεραπεία όμως δεν εξαλείφει πλήρως τον κίνδυνο και η απόφαση πρέπει να εξατομικεύεται.
Πότε χρειάζεται αλλεργιολόγος
Αλλεργιολογική αξιολόγηση έχει ιδιαίτερη αξία όταν έχει προηγηθεί μέτρια ή σοβαρή αντίδραση, όταν χρειάζεται να χορηγηθεί ξανά σκιαγραφικό ή όταν δεν είναι σαφές ποια ουσία προκάλεσε την αντίδραση.
Στόχος δεν είναι απλώς να μπει μια γενική ετικέτα «αλλεργίας», αλλά να καταγραφεί σωστά τι συνέβη και, όπου είναι δυνατό, να βρεθεί η ασφαλέστερη επιλογή για μια μελλοντική εξέταση.