Η τροφική αλλεργία είναι μια αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος σε συγκεκριμένες πρωτεΐνες μιας τροφής. Δεν είναι όμως κάθε ενόχληση μετά το φαγητό αλλεργία. Δυσανεξίες, γαστρεντερικές διαταραχές ή τροφική δηλητηρίαση μπορούν επίσης να προκαλέσουν συμπτώματα, χωρίς να εμπλέκεται αλλεργικός μηχανισμός.
Η σωστή διάκριση έχει σημασία, γιατί ορισμένες τροφικές αλλεργίες μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές αντιδράσεις. Η διάγνωση δεν βασίζεται σε ένα μόνο τεστ, αλλά στον συνδυασμό του ιστορικού, των συμπτωμάτων και, όταν χρειάζεται, στοχευμένων εξετάσεων.
Πώς εμφανίζεται η τροφική αλλεργία
Στην κλασική, IgE-μεσολαβούμενη τροφική αλλεργία, τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως γρήγορα, μέσα σε λίγα λεπτά έως περίπου δύο ώρες μετά την κατανάλωση της τροφής.
Η αντίδραση μπορεί να αφορά το δέρμα, το αναπνευστικό, το πεπτικό ή την κυκλοφορία. Μπορεί να εμφανιστούν κνησμός, κνίδωση ή πρήξιμο, φαγούρα ή πρήξιμο στα μάτια, πρήξιμο στα χείλη ή στη γλώσσα, βήχας, συριγμός, δυσκολία στην αναπνοή, ναυτία, εμετός, κοιλιακός πόνος, διάρροια, ζάλη ή λιποθυμία.
Η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλους και ούτε είναι απαραίτητα ίδια σε κάθε επεισόδιο. Μια προηγούμενη ήπια αντίδραση δεν μπορεί από μόνη της να προβλέψει πόσο σοβαρή θα είναι μια επόμενη.
Υπάρχουν επίσης τροφικές αλλεργίες που δεν σχετίζονται με IgE αντισώματα. Σε αυτές, τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται πιο αργά και μπορεί να διαρκούν περισσότερο.
Τι έχει σημασία στη διάγνωση
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι το αναλυτικό ιστορικό. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε μόνο ποια τροφή θεωρεί ο ασθενής ύποπτη. Χρειάζεται να αξιολογηθεί τι ακριβώς καταναλώθηκε, σε ποια ποσότητα, πόσος χρόνος μεσολάβησε μέχρι την εμφάνιση των συμπτωμάτων και αν η ίδια τροφή είχε καταναλωθεί ξανά χωρίς πρόβλημα.
Σημασία έχουν επίσης ο τρόπος παρασκευής της τροφής, τα υπόλοιπα τρόφιμα που καταναλώθηκαν στο ίδιο γεύμα και παράγοντες όπως η σωματική άσκηση, τα φάρμακα ή το αλκοόλ.
Η λεπτομερής περιγραφή της αντίδρασης βοηθά τον αλλεργιολόγο να εκτιμήσει αν πρόκειται πραγματικά για τροφική αλλεργία και ποιος μηχανισμός είναι πιθανότερο να εμπλέκεται.
Ποιος είναι ο ρόλος των εξετάσεων
Όταν υπάρχει υποψία IgE-μεσολαβούμενης τροφικής αλλεργίας, μπορεί να χρησιμοποιηθούν δερματικές δοκιμασίες ή εξετάσεις αίματος για ειδικά IgE αντισώματα.
Οι εξετάσεις αυτές δείχνουν αν υπάρχει ευαισθητοποίηση σε μια συγκεκριμένη τροφή. Δεν μπορούν όμως, από μόνες τους, να επιβεβαιώσουν ότι η τροφή προκαλεί αλλεργική αντίδραση. Ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να εμφανιστεί και σε κάποιον που καταναλώνει την ίδια τροφή χωρίς συμπτώματα.
Για αυτό ο έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος και τα αποτελέσματά του να ερμηνεύονται πάντα μαζί με το ιστορικό. Η εξέταση πολλών τροφών χωρίς συγκεκριμένη κλινική υποψία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα και άσκοπους αποκλεισμούς.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί δίαιτα αποκλεισμού, πάντα με σωστή καθοδήγηση, ιδιαίτερα όταν αφορά παιδιά. Μπορεί επίσης να χρειαστεί ελεγχόμενη δοκιμασία πρόκλησης με τροφή, όταν το ιστορικό και οι εξετάσεις δεν δίνουν σαφή απάντηση.
Η δοκιμασία πρόκλησης πραγματοποιείται σε κατάλληλα οργανωμένο ιατρικό περιβάλλον, όπου η τροφή χορηγείται σταδιακά και υπάρχει δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης σε περίπτωση αντίδρασης.
Πότε μια αντίδραση χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση
Η αναφυλαξία είναι η σοβαρότερη μορφή αλλεργικής αντίδρασης και μπορεί να επηρεάσει την αναπνοή ή την κυκλοφορία. Δυσκολία στην αναπνοή, έντονο πρήξιμο στον λαιμό ή στη γλώσσα, έντονη αδυναμία, πτώση της αρτηριακής πίεσης ή απώλεια αισθήσεων χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση.
Σε άτομα με γνωστή τροφική αλλεργία και κίνδυνο αναφυλαξίας, ο γιατρός μπορεί να συστήσει τη συνεχή μεταφορά αδρεναλίνης για επείγουσα χρήση και να δώσει συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισης.
Στόχος της σωστής διάγνωσης είναι να γνωρίζει ο ασθενής ποιες τροφές χρειάζεται πραγματικά να αποφεύγει, χωρίς περιττούς περιορισμούς, και τι πρέπει να κάνει αν εμφανιστεί αλλεργική αντίδραση.